Die nag van 16-17 Februarie 1838 was een van die langste en mees tragiese nagte in die geskiedenis van ons land. Stel jou voor dat jou eggenoot saam met Piet Retief gegaan het om oor ’n stuk grond te onderhandel terwyl jy en jou kinders rustig in ’n ossewa lê en slaap. Nóg jy, nóg jou kinders is bewus van die dreigende gruwel.

Nadat Piet Retief en sy manskappe vermoor is, beveel Dingaan sy krygers om die Voortrekkerlaers by Bloukrans en Weenen aan te val. In die stilte van die middernagtelike ure breek chaos uit terwyl ongeveer 10 000 Zoeloekrygers ’n verrassingsaanval op die niksvermoedende Voortrekkers loods.

Die een oomblik is alles stil. Jy slaap, en in jou onderbewussyn hoor jy die krieke in die veld. Die lug is koel, en jy is salig onbewus van die gevaar wat jou omring. Die volgende oomblik skrik jy wakker van die gille van vroue en kinders. Jy is magteloos terwyl ’n Zoeloe jou vasdruk en jou kind martel wat om hulp skree.

Die tol van daardie nag was verwoestend: 50 mans, 56 vroue, 185 kinders, 250 helpers – onskuldige slagoffers wat die hoogste prys betaal het. Die aanval het ure geduur, en die reuk van bloed het in die lug gehang terwyl die geweld en slagting voortgeduur het. Hulle moes marteling en verlies deurstaan terwyl hulle desperaat probeer het om hul families te beskerm. Beeste en skape is geroof, en hoop is verwoes. Dit was nie net ’n aanval nie – dit was genadeloos en grusaam, brutaal en bloedig.

Die wreedaardige slagting by Bloukrans is ’n hoofstuk in die geskiedenis wat dikwels oor die hoof gesien word. Volgens Leonie Marais, erfenisspesialis by die Kultuurtuiste, het moed in die geveg nie net oor veg gegaan nie; dit het ook die veerkragtigheid van die vroue, die leierskap in ongelooflike uitdagende omstandighede, opoffering en standvastigheid in die aangesig van gevaar omvat.

Johanna van der Merwe was net 12 jaar oud toe sy meer as 20 keer met ’n assegaai gewond is, maar daarin geslaag het om van die grusame aanval te ontvlug. Omdat hulle geglo het dat almal dood is, het die Zoeloes die slagveld verlaat. Daar word berig dat Johanna die volgende oggend gevind is waar sy onder die liggame van ander kinders geskuil het. Sy het vir die res van haar lewe mank geloop as gevolg van die aanval en word as ’n ware heldin onthou.

’n Bebloede kappie kan in die Senotaafsaal van die Voortrekkermonument gesien word. Die materiaal was geskeur waar die assegaai deurgedring het, waarskynlik die kappie van ’n baba wat reeds dood was, aangesien kopwonde baie bloei. Die bebloede kappie dien as ’n spookagtige herinnering aan daardie tragiese nag.

Die geskiedenis van Bloukrans is egter noodsaaklik om die konteks van Bloedrivier en die Gelofte te verstaan. Die bebloede Voortrekkerkappie van ’n baba is maar net een van die kosbare items wat in die Monument se besit is om daardie aand te onthou.

’n Wakis wat aan Maria Catharina de Bruin (née Prinsloo) behoort, wat by Bloukrans gewond is, word ook in die Senotaafsaal uitgestal, saam met ander items wat verband hou met individue soos Johanna van der Merwe.

Aangesien die marmerfries hoofsaaklik die rol van mans in die Groot Trek uitbeeld, het mev. Nellie Kruger die voorstel gemaak dat vroue ’n tapisserie skep wat die bydraes van vroue gedurende hierdie tydperk uitbeeld. Hierdie idee het gelei tot die stigting van die Tapisserie-reëlingskomitee.

Die middel van die toneel vertoon brandende waens, gebreekte speke, stukke vellings en ’n ysterband wat losgekom het. Vroue kerm en bid, terwyl die wind links voor die verslete blaaie van ’n Statebybel roer. Regs agter spring die dapper Thérèsa Viglione op ’n perd om die res van die Voortrekkers te gaan waarsku. Sy was die vrou van ’n Italiaanse handelaar wat hulle in die omgewing bevind het. Die nag van verskrikking en verwoesting word dramaties uitgebeeld met rookwolke, vlamme en silhoeëtte van Zoeloekrygers wat knopkieries en assegaaie swaai.

W.H. Coetzer het die Bloukranstoneel geskilder, asook ander tonele uit die Groot Trek wat in die Senotaafsaal gesien kan word.

Die 14de friespaneel in die Heldesaal van die Voortrekkermonument beeld die Bloukranstoneel uit. Voor die friese uit marmer gekap is, is kleiner makette uit gips gemaak. Die oorspronklike gipsmakette van die Bloukranstoneel word in die Vrijheidsreisuitstalling vertoon. Die uiteindelike fries wat in die Heldesaal te sien is, is ’n versagting van die wrede toneel op die oorspronklike gipsfries.

In die Historiese Trekroetetuin by die Voortrekkermonument is daar ’n replika van die Bloukransmonument, wat die grusame slagting van honderde Voortrekkers by Bloukrans herdenk.

Die standbeeld van die Voortrekkerheldin Grietjie Prinsloo kan ook in die Historiese Trekroetetuin gevind word. Tydens die Bloukransaanval is die 16-jarige Prinsloo 26 keer met assegaai gesteek, maar het daarin geslaag om te oorleef. Haar standbeeld herinner ons nie net aan die lyding wat verduur is nie, maar ook aan die dapperheid wat die Trekkers tydens en ná die aanval getoon het. Die gebeure by Bloukrans het ’n paar helde na vore gebring.

’n Gedig oor Bloukrans deur C.J. Langenhoven word op ’n bord vertoon, wat diepte aan hierdie plegtige gebeurtenisse gee.

Toe Bloukrans plaasgevind het, was dit minder as twee weke ná die moord op Piet Retief en sy manskappe. Die Voortrekkers was onbewus daarvan dat hul leier nooit sou terugkeer nie. Die moord op Retief en sy manskappe, en die Bloukrans-slagting, was maar net die begin van ’n moeilike jaar. Ná hierdie gebeure het Piet Uys en sy seun in die Slag van Italeni gesterf, terwyl Potgieter as lafaard bestempel is, net soos Gerrit Maritz. Oorweldig en feitlik leierloos, het die Voortrekkers hulself uitgeput en op hul knieë bevind.

‘n Monument wat die massagraf merk van almal wat in daardie wrede aanval gesterf het, staan op ’n stil grondpad tussen Estcourt en Colenso in KwaZulu-Natal. Hierdie monument, saam met die replika van die Bloukransmonument, dien om ons te herinner aan elke naam, elke gesig en elke gebroke hart op daardie lang nag in Februarie 1838.

Vandag staan die Voortrekkermonument as ’n stille herinnering vir die geslagte wat hul geliefdes verloor het, wat verseker dat ons hul opofferings onthou.

Ondanks die ondenkbare lyding en verlies, was die Voortrekkers ’n volk van diep geloof. Selfs in die donkerste ure van Bloukrans het hulle nie hul vertroue in die Here laat vaar nie. Te midde van vrees, rou en verwoesting het hulle standvastig gebly in gebed. Hul krag het nie in wapens of getalle gelê nie, maar in ’n vaste geloof dat die Here oor hulle waak, selfs in die nag. Dáárom onthou ons hulle nie net as slagoffers

nie, maar as mense van diep geloof, veerkragtigheid en onwrikbare vertroue in God. Toekomsbouers.